Gæði umræðunnar er á þína ábyrgð

Það er vinsælt í allri umræðu um Evrópusambandi og hugsanlega aðild Íslands að tala um skort á upplýstri umræðu. Ekki er langt síðan ég sat á kaffihúsi með nokkrum ólíkum einstaklingum og umræðan barst stuttlega til Evrópusambandsins. Þar kom í ljós að ein stúlkan hafði eitthvað verið virk í Heimsýn.

Hálf hissa spurði ég hana hvort hún gerði sér ekki grein fyrir gallharðri afstöðu Heimsýnar?

Ég spurði hana hvers vegna hún hefði þá afstöðu að vera gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu, svarið kom mér á óvart. Hún sagði mér að hún teldi sig ekki geta tekið afstöðu til málsins þar sem hún hefði ekki kynnt sér málið nógu vel. Hálf hissa spurði ég hana hvort hún gerði sér ekki grein fyrir gallharðri afstöðu Heimsýnar? Svarið kom aldrei, heldur hugleiðingar um hversu ómálefnaleg umræðan væri.

Get ekki annað en tekið undir að umræðan sé ómálefnaleg, en vellti því fyrir mér hvort það hvarfli aldrei að fólki að við sjálf berum ábyrgð á umræðunni. Enginn er að fara að taka afstöðu fyrir þig nema þú leyfir það.

Það skondna við þetta er að þeir sem kvarta mest eru iðulega gerendur í umræðunni.

Það er ákveðið mynstur sem myndast ævinlega í umræðu hér á landi og það er hópurinn sem kvartar yfir því að umræðan sé ekki nægjanlega málefnaleg. Það skondna við þetta er að þeir sem kvarta mest eru iðulega gerendur í umræðunni.

Þegar Icesave var í hámarki var ekki litið um álíka tal. Fá mál hefur þó verið fjallað eins ýtarlega um. Fá íslensk mál hafa fengið eins mikla umfjöllun í erlendum fjölmiðlum sem er þá frábært fyrir þá sem ílla treysta þeim íslensku, Icesave var rætt í sjónvarpi, hjá trúfélögum, á kaffistofunni, í blöðum, á facebook, bloggum, meðal menntafólks, á opnum fundum, ræðum hjá fræðimönnum, þingi, alþjóðastofnunum í vegasjoppum og í raun allstaðar í samfélaginu. Þegar svo mikil umræða er um málefni, er þá ekki rétt að spyrja fólk hvort það beri enga ábyrgð á umræðunni sem það kvartar svo sáran yfir?

Þegar svo mikil umræða er um málefni, er þá ekki rétt að spyrja fólk hvort það beri enga ábyrgð á umræðunni sem það kvartar svo sáran yfir?

Þeir sem hafa búið í Skandinavíu hafa örugglega heyrt um Jante-reglurnar. Í bókinni Flóttamaður fer af sporinu er smábærinn Jante. Samfélagið er þjakað af 10 reglum sem virðast hafa það eitt hlutverk að sannfæra borgarana um að þeir séu ekkert betri, gáfaðari eða víðlesnari en aðrir. Skandinavar hlægja oft hressilega af þessum reglum og kenna öllum sínum óförum um þetta sér Skandinavíska mentality.

Íslendingar sem flytja til Skandinavíu hlægja sig máttlausan yfir Jante-reglunum og það hlakkar í okkur yfir því hvað þetta er kjánalegt.

Það er reyndar mjög fyndið í ljósi þess að Jante-reglurnar eru til allstaðar. Ástralir tala um „tall poppy syndrome“ og í BNA er talað um „crab bucket syndrome“. Íslendingar sem flytja til Skandinavíu hlægja sig máttlausan yfir Jante-reglunum og það hlakkar í okkur yfir því hvað þetta er kjánalegt. Það hentar okkur vel að gleyma því að á Íslandi tölum við um „lægsta samnefnaran.“ Jante-reglurnar eru líklega ekki til hér því bókin hefur aldrei verið þýdd á Íslensku að mér vitandi. En vandinn er svo sannarlega líka til á Íslandi.

Kannski er ég bara svona mikill “elítisti” en ég er satt að segja orðinn mjög leiður á að hlusta á fólk tala um skort á upplýstri umræðu. Það er ekki vegna þess að ég sé endilega ósammála. Það er ekki vegna þess að mér þyki íslenskir fjölmiðlar ekki vera viðbjóðslega grunnir og yfirborðskenndir. Málið er einfaldlega að ég tek ábyrgð á því sjálfur að kynna mér málin. Vilji ég málefnalega umræðu verð ég sjálfur að stunda hana.

Getum við sameinast um að láta ekki alltaf umræðuna stjórnast af lægsta samnefnaranum og stundað sjálf málefnalega umræðu eftir bestu getu?

Þöggun hefur aldrei leitt til réttarbóta

Það er áhugavert að fylgjast með viðbrögðum við ummælum Jenis av Rana. Það sem er auðvitað merkilegast er hvað almenningur er meðvirkur með þessum fordómum á sama tíma og hann vill fjarlægja sig. Jenis av Rana er málaður sem einhversskonar öfgamaður, sem hann er að sumu leiti. Það hefur þó komið í ljós það sem flestir sem þekkja málefni hinsegin fólks að í þessu tilviki talaði hann ekkert fyrir neinum jaðarskoðunum í Færeyjum.

Þjóðir hafa ekki eina skoðun, en þær eiga það til að hafa sameiginlega persónu. Þar með er ekki sagt að allir séu partur af henni. Því minni sem samfélög eru því meira ráðandi getur ein skoðun orðið, en líklega aldrei algilt. Færeyingar eru ofboðslega vinalegir, gestrisnir og kurteisir. Ísland og Færeyjar eiga nánast sama tungumál og ótrúlega svipaða sögu. Það er eðlilegt að okkar samskipti séu mikil og gagnkvæm virðing ríki. Það er þó ekki það sama að vera kurteis og að vera fordómalaus.

Það er þó ekki það sama að vera kurteis og að vera fordómalaus.

Kannski er það einmitt það sem gerir Jenis að öfgamanni í Færeyjum. Hann gaf frá sér mjög aggressífa afstöðu, í landi þar sem kurteisi og gestrisni er almenn. Hatur á hinsegin fólki er einfaldlega ekki sú jaðarskoðun þar og hún er hér. Íslendingar eru stuðningsfólk mannréttinda hinsegin fólks, og það gerir skoðanir Jenis að öfgaskoðun hér á landi en verum ekki svo sjálfhverf að halda að fordómar gegn hinsegin fólki séu allsstaðar öfgaskoðanir. það eru eðlileg viðbrögð borgara að fjarlægja sig frá átökum, það er ekkert sem miðstéttin óttast meir en að vera jaðarsett.

Joseph P. Overton, gerði kenninguna um Overton gluggan. Það er í raun kenning um að á hverjum tíma séu vissar skoðanir ráðandi og ásættanlegar. Þannig er viss hugmyndafræðilegur gluggi opinn í almennri umræðu. Overton skipti skoðunum niður í stig þau eru óhugsandi, róttæk, ásættanleg, skiljanleg, almenn, stefna/reglur. Þessi gluggi er mismunandi eftir löndum. Til eru lönd þar sem það er argasta rótæki að finnast að konur eigi að fá að keyra bíl. Sumstaðar er þróunarkenningin tabú, til eru svæði þar sem efasemdir um hlýnun jarðar eru mjög mainstream, og sumstaðar er það fjarstæðukennt að trúleysingi nái frama í stjórnmálum, það eru til lönd þar sem fólk er kurteist og fordómafullt.

Það er skammarlegt að sjá ráðamenn hér heima taka þátt í þöggun um raunverulega stöðu hinsegin fólks í Færeyjum. Ég vellti fyrir mér hver viðbrögðin hefðu verið ef Jenis av Rana hefði neitað að snæða með Jóhönnu vegna þess að hún væri svört, blind eða kristin. Það hefur nefnilega komið rækilega í ljós þrátt fyrir yfirlýsingar um annað að andstaða við lífsgæði og mannréttindi hinsegin fólks er alls ekki jaðarskoðun í Færeyjum.

Raunveruleg fórnarlömb er hinsegin fólk í Færeyjum ekki Færeyingar eða Jóhanna. Jenis av Rana er maður með bakland. Hann er læknir, formaður miðjuflokksins, þingmaður og trúarleiðtogi. Hann kemur fram af hatri og hroka við erlendan ráðherra og gest. Hvernig heldur fólk sem nú ver samfélagið sem kaus hann á þing að þessi maður komi fram við hinsegin táning sem ekki nýtur neinnar stöðu í Færeysku samfélagi?

Hvernig heldur fólk sem nú ver samfélagið sem kaus hann á þing að þessu maður komi fram við hinsegin táning sem ekki nýtur neinnar stöðu í Færeysku samfélagi?

Færeyingar verða að sinna sínum ímyndavanda sjálfir. Það er ekki okkar hlutverk að verja þá og halda á lofti klisjum um að ekki megi dæma þjóð fyrir einn mann. það er nefnilega alveg hægt að dæma samfélag eftir þeirra kjörnu fulltrúum, sérstaklega þegar í landinu ríkir lýðræði. Enn fremur má dæma Færeyinga fyrir þá staðreynd að Jenis er kosinn eftir að upp komu ásakanir um að hann hefði brotið barnaverndarlög með því að tilkynna ekki misnotkun sem átti sér stað innan hans safnaðar. Með sömu rökum má dæma Íslendinga fyrir Árna Jóhnsen, kjörin fulltrúa sem á að baki sér stuld, múturþægni og að hafa ráðist á t.d. Pál Óskar. Sá hinn sami fékk svo syndaaflausn með vægast sagt vafasömum aðferðum. Fyrir það má dæma okkur og í raun vona ég að fólk taki þetta inn í reikninginn.

Jenis hefur rétt á að hata vilji hann það, en það er skylda okkar allra að sjá til þess að fólk um allan heim sjái bakslagið sem hatur leiðir af sér. það skiptir hinsegin fólk og alla minnihluta máli að sjá það skýrt að almenningur tekur afstöðu með grunnréttindum og lífsgæðum allra.

Jenis hefur rétt á að hata vilji hann það, en það er skylda okkar allra að sjá til þess að fólk um allan heim sjái bakslagið sem hatur leiðir af sér. það skiptir hisnegin fólk og alla minnihluta máli að sjá það skýrt að almenningur tekur afstöðu með grunnréttindum og lífsgæðum allra. Það eru slæm skilaboð sem almenningur sendir þegar tekið er þátt í að breiða yfir fordóma. Málfrelsið er líka fyrir þá sem vilja gagnrýna hatur og fordóma, málfrelsið var aldrei hannað eingöngu til að verja “miðaldra, hvíta, kristna karlmenn í valdastöðu”.